“Stok devir hızı kaç olmalı?” sorusunun bütün üretici ve perakendeciler için tek bir rakamla yanıtı yoktur. Hasat döneminde toplu alım yapan bir zeytinyağı işletmesiyle haftalık tedarik alan bir şarküterinin stok düzeni farklıdır. İlk hedef, aynı ürünün karşılaştırılabilir dönemlerini doğru hesaplamaktır. Stok devir hızı hesaplayıcısı iki dönemin devir sayısını ve stok gününü birlikte verir. Bu yazı sonuçtan hangi sorulara geçileceğini açıklar; satış tahmini veya ideal stok garantisi sunmaz.
Ciro yerine doğru maliyet kaydını seçin
Maliyet esasındaki devir hesabında satılan malın maliyeti ortalama stok maliyetine bölünür. Ortalama stok, bu basit yöntemde dönem başı ve sonu stokların yarı toplamıdır. MEB'in Ürün Alımı modülü bu oranı ve ortalama yöntemini açıklar. Satış cirosu kâr payı içerir; ciroyu stok maliyetine bölerek aynı göstergeyi elde etmiş olmazsınız. Dönem içi alış toplamı da satılan malın maliyeti değildir.
Miktarla çalışmak istiyorsanız aynı ürünün aynı birimini koruyun. Örneğin 500 gramlık bal kavanozunu adet üzerinden izleyebilirsiniz; litre yağ, kilogram bal ve farklı boy kavanozları tek miktar toplamına eklemeyin. Ürün gruplarını birleştirirken maliyet kayıtlarının aynı temelde olduğundan emin olun. Muhasebe raporundaki alanın tanımını bilmiyorsanız tahminle sayı seçmek yerine kaydı hazırlayan kişiye sorun.
İki 90 günlük dönem örneği
| Kalem | Dönem A | Dönem B |
|---|---|---|
| Dönem başı stok maliyeti | 20.000 TL | 40.000 TL |
| Dönem sonu stok maliyeti | 40.000 TL | 50.000 TL |
| Satılan malın maliyeti | 120.000 TL | 135.000 TL |
| Ortalama stok | 30.000 TL | 45.000 TL |
| Devir | 4 | 3 |
| Ortalama stok günü | 22,5 gün | 30 gün |
B döneminde satış maliyeti artmasına rağmen ortalama stok daha fazla arttığından devir düşer. Stok günü 7,5 gün uzar. Bu, 7,5 günlük ürünün bozulduğu veya işletmenin zarar ettiği anlamına gelmez. Ürünün stokta daha uzun kalmasıyla ilişkili nedenleri araştırmak için bir başlangıçtır. Örnekteki tutarlar herhangi bir firmanın gerçek kaydı veya sektör ortalaması değildir.
Mevsimsellikte aynı dönemi karşılaştırın
Hasattan hemen sonraki üç ay ile yaz aylarını karşılaştırdığınızda tedarik düzeni ve müşteri talebi aynı olmayabilir. Mümkünse önceki yılın benzer sezonuna, ürün kapsamına ve satış kanalına bakın. Fiyat değişimleri maliyet tutarlarını da etkileyebileceğinden miktar kayıtlarını yardımcı kontrol olarak tutun. Bir yıldaki yüksek fiyat, tek başına daha fazla fiziksel ürün stoklandığını söylemez. Araç enflasyon veya değerleme düzeltmesi yapmaz.
Farklı uzunluktaki dönemlerde yalnız devir sayısını yan yana koymayın. Otuz günde bir devir ile doksan günde üç devir, aynı ortalama stok gününü verebilir. Gün hesabı süre farkını görünür kılar ama mevsimselliği ortadan kaldırmaz. Kampanya, yeni satış noktası veya teslimat kesintisi gibi olayları dönem notuna ekleyin. Sonucun neden değiştiğini bu kayıtlarla birlikte inceleyin.
Hızlı devir her zaman iyi haber değildir
Sık tükenen bir ürünün ortalama stoğu düşük görünebilir. Yüksek devir, kaçırılan siparişleri veya müşterinin başka satıcıya gitmesini tek başına göstermez. Tersine planlı bir sezon alımı stoğu artırabilir ama teslim sürekliliği sağlayabilir. Bu nedenle devir raporunun yanına stokta yok günlerini, geciken teslimleri, iadeleri ve fiili ürün kayıplarını ekleyin. Tek oranla otomatik satın alma kararı vermeyin.
Sıfır satış ve ortalamanın sınırları
Satış yoksa devir sıfırdır; ortalama stok günü sıfır gün olarak yorumlanamaz. Araç bu durumda süreyi hesaplanamaz olarak gösterir. Başlangıç ve bitiş stokları ikisi de sıfırsa oran üretmek için yeterli ortalama yoktur. Dönem içinde mal gelip satılmış olabilir; günlük veya haftalık stok kayıtlarına bakmak gerekir. İki fotoğraftan oluşan ortalama, aradaki bütün hareketleri temsil etmeyebilir.
Sonucu sipariş konuşmasına taşıyın
- Yavaşlayan ürünün sipariş miktarı, ambalaj büyüklüğü ve minimum alımını kontrol edin.
- Üreticiyle daha küçük veya kısmi teslimin mümkün olup olmadığını görüşün.
- Toplu alım indirimini nakliye ve elde kalan stokla birlikte değerlendirin.
- Son tüketim tarihi ve saklama koşullarını ayrıca izleyin; stok günü raf ömrü değildir.
Bal üreticileri veya zeytinyağı tedarikçileri ile görüşürken dönem kaydınız hangi teslim düzenine ihtiyaç duyduğunuzu anlatır. Gelecekteki sipariş miktarı için EOQ hesabı ayrı varsayımlar kullanır. Önce geçmiş hareketi doğru ölçün; ardından talep, teslim süresi ve depolama kısıtlarıyla yeni senaryoyu kurun.